Laskoning Marktmonitor - Wat gebeurde er vorige week in de staalsector? - week 45
Laskoning Marktmonitor (Week 45): Je wekelijkse shot aan metaalinfo. Met de LMI - Laskoning Metaal Index, het actuele nieuws uit de sector, trends en de belangrijkste ontwikkelingen voor iedereen in de metaal.

Geen gelul, dit zijn de keiharde feiten van de afgelopen weken.
Week 45 in het kort
- Hormuz dicht, olie door $113: De Iraanse Revolutionaire Garde verklaarde de Straat van Hormuz op 26 oktober gesloten. Brent sloot vrijdag op $113,43 en won in oktober ruim 13%.
- Europese staalvraag blijft vlak: Eurofer verwacht voor 2026 een groei van het staalverbruik in de EU van slechts 0,1% en 2,3% in 2027. De bezettingsgraad ligt onder de 70%.
- Wereldwijd overaanbod groeit: Worldsteel meldt een benutting van 75 tot 76% en nog eens circa 140 miljoen ton nieuwe capaciteit in de komende twee jaar.
- Defensie als groeimotor: ABN AMRO ziet defensie de maakindustrie dwingen tot flexibeler produceren. Lockheed Martin meldt een recordorderboek van $292 miljard.
- LMI veert op: De index herstelt naar 94,87 punten (+0,27%) dankzij sterk presterende uitschieters zoals WisdomTree Brent (+29,89%) en BAM Groep (+8,06%).
Laskoning Metaal Index, Macro-Cijfers & Geopolitiek
- Laskoning Metaal Index (LMI): De Laskoning Metaal Index noteert deze week een stand van 94,87 (een plus van +0,27% op weekbasis). Aangedreven door sterke stijgers in energie en bouw (waaronder WisdomTree Brent Crude en BAM Groep) weet de index stand te houden ondanks aanhoudende druk in de zware staal- en grondstoffensector.
- Producentenvertrouwen en orderposities (CBS): De stemmingsindicator voor de Nederlandse industrie geeft de aanhoudende verdeeldheid in de keten weer. Terwijl de machine- en elektrotechnische industrie relatief veerkrachtig blijven, nemen de zorgen over orderportefeuilles en verwachte omzet in de bredere metaalbewerking toe. (CBS Producentenvertrouwen)
- Industriële omzet en productiedynamiek (CBS): De nieuwste conjunctuurdata laten zien dat kostenstijgingen op het gebied van arbeid en energie de industriële marges blijven drukken, waarbij het volume in de zware maakindustrie achterblijft bij de verwachtingen. (CBS Industrieomzet | CBS Productie)
- Bedrijfsdynamiek en faillissementsgraad (CBS): De faillissementsstatistieken tonen een licht verhoogd risicoprofiel in de toeleveringsketen. MKB-metaalbedrijven met een hoge schuldlast en vertraagde orderboeken voelen de druk van hogere rentes en afkoelende vraag. (CBS Faillissementen | CBS Conjunctuur)
- Mondiale inflatiezorgen & kostenstijgingen (Statista): Angst voor aanhoudende inflatie blijft wereldwijd een van de grootste operationele bedreigingen voor industriële bedrijven. Stijgende brandstof- en inkoopkosten maken het lastig om vaste prijsafspraken in te houden. (Statista Data)
- Mondiale ruwstaalproductie (Worldsteel): De ruwstaaloutput blijft op jaarbasis licht krimpen (-0,2% mondiaal), waarbij vooral Europa en Duitsland (-13,0%) fors inleveren door een haperende vraag uit de bouw en automotive. (Worldsteel)
- Mondiale vracht- en grondstofstromen (Baltic Dry Index): De BDI consolideert rond de 2.511 punten, terwijl de ijzerertsprijzen ($90,83/ton) en schroot ($395,00/ton) door een smalle bandbreedte blijven bewegen bij terughoudende inkoop door hoogovens.
Staalindicatoren: prijzen, kosten & vraag
De cijfers die staal echt bepalen op een rij: wat staal kost, wat het kost om het te maken en hoe sterk de vraag is.
| Indicator | Stand | Duiding |
|---|---|---|
|
Warmgewalste coil (HRC) Fastmarkets, Italië af fabriek |
€741,63/t (28-10) -€0,83 w/w, +€0,38 m/m |
Nagenoeg vlak. Midden-Europa €745 tot €760/t, Noord-Europa hoger door krapte tot jaareinde. Prijssteun komt van beperkt aanbod, niet van vraag. |
|
Zware plaat (s235jr) Italië af fabriek |
€740 tot €750/t (23-10) ongewijzigd |
Aanbiedingen tot €800. Distributeurs kopen bij omdat voorraden leeg zijn; de werkelijke vraag verbetert nog niet. |
|
Betonstaal Italië / Noord-Europa |
€750 tot €790/t (was €730 tot €780) Noord-Europa €660 tot €700/t, stabiel |
Italië stijgt door hogere energie- en transportkosten, niet door vraag. |
|
Baltic Dry Index alle droge bulk |
2.603 (27-10) -1% op de dag |
Algemene vrachtindex. Als context bruikbaar, maar geen zuivere staalindicator. |
|
Capesize-index ijzererts & kolen |
3.702 (27-10) weeklaagste stand |
Dit is de vrachtroute van ijzererts. Een lage stand wijst op zwakke ertsvraag. In de week ervoor lag de index tussen 3.249 en 3.522. |
|
Energie: olie & gas Brent / TTF |
Brent $113,43 (30-10) TTF boven €100/MWh (28-10) |
Brent won in oktober ruim 13%. Gas kwam voor het eerst sinds 2022 boven €100/MWh. Dit zijn de grootste kostenposten voor Europese staalproductie. |
| CO₂-prijs (EUA) | Negenmaandshoogte (28-10) | Duurdere CO₂ en gas verhogen de kostprijs van Europees staal en spelen mee in de CBAM-discussie. |
|
Industrie-PMI Duitsland HCOB flash |
54,2 (oktober) verwacht 53,5 |
Boven 50 is groei. De Nevi-PMI voor Nederland volgt maandag 2 november. |
|
Staalverbruik EU Eurofer |
+0,1% (2026) +2,3% (2027) |
Vlakke vraag. De bezettingsgraad van de Europese staalindustrie ligt onder de 70%. |
|
Benutting wereldwijd Worldsteel |
75 tot 76% | Ongeveer een kwart van de capaciteit staat stil, terwijl er nog 140 miljoen ton bij komt. |
Bronnen: Fastmarkets via EUROMETAL | EUROMETAL | Fastmarkets via EUROMETAL | GMK Center (Baltic) | FinanceFeeds | Carbon Pulse | HCOB via InvestingLive | Eurofer via EUROMETAL | Worldsteel via EUROMETAL
Publicaties binnen de metaal (week 45)
1. 26 t/m 28-10-2026: Eurofer: Europese staalvraag nagenoeg vlak in 2026, herstel pas in 2027
Op de Steel Networking Summit in Istanbul gaf Eurofer een voorzichtige prognose: het schijnbare staalverbruik in de EU groeit in 2026 met slechts 0,1% en in 2027 met 2,3%. De stijging van 4,5% in 2025 kwam grotendeels door voorgetrokken inkoop vóór CBAM en de nieuwe EU-importmaatregelen. De bezettingsgraad van de Europese staalindustrie ligt onder de 70%. Het handelstekort in afgewerkte staalproducten bedroeg in 2025 circa 15 miljoen ton en liep over januari tot en met augustus 2026 op jaarbasis terug naar 11 miljoen ton.
Impact: Voor de gebruikers van staal, zoals constructeurs en machinebouwers, betekent een vlakke vraag weinig prijsdruk van onderaf. Tegelijk blijven energiekosten en overcapaciteit de Europese producenten onder druk zetten.
Risico: De verwachte groei van 2027 hangt af van herstel in bouw en automotive. Valt die tegen, dan blijft de bezetting laag en neemt de druk op sluitingen en herstructureringen toe.
Bron: SteelOrbis via EUROMETAL & Kallanish via EUROMETAL
2. 28-10-2026: Worldsteel: kloof tussen wereldwijde capaciteit en vraag groeit verder
Worldsteel-topman Henrik Adam stelde in Istanbul dat de capaciteit sneller groeit dan de vraag. De wereldwijde benutting ligt op circa 75 tot 76%, waardoor ongeveer een kwart van de capaciteit ongebruikt blijft. In de komende twee jaar komt naar verwachting circa 140 miljoen ton capaciteit bij. De wereldhandel in staal ligt al meer dan tien jaar rond 450 miljoen ton per jaar. Rekent men de staalinhoud van auto's, vrachtwagens en huishoudelijke apparaten mee, dan wordt jaarlijks circa 900 miljoen ton over grenzen verhandeld.
Impact: Overcapaciteit verklaart waarom landen hun markten afschermen met quota en heffingen. Europa was ooit netto-exporteur, China is inmiddels netto-exporteur.
Risico: Nieuwe capaciteit in een markt zonder vraaggroei vergroot de exportdruk en daarmee de kans op nieuwe handelsmaatregelen.
Bron: SteelRadar via EUROMETAL
3. 28-10-2026: EUROMETAL: staalbeleid beschermt producenten, maar niet de maakindustrie
EUROMETAL-president Alexander Julius waarschuwde dat de EU staal beschermt met een quotum van 18,3 miljoen ton (30 productgroepen) en een heffing van 50% daarboven sinds 1 juli 2026, terwijl producten met staal erin vaak tegen een tarief van 0 tot 2,7% binnenkomen. Producten die niet meer naar de VS en Canada kunnen, worden volgens de presentatie deels omgeleid naar de EU. EUROMETAL zag recent een stijging van circa 3% per kwartaal in de import van staalhoudende producten. Er zou geen compensatie voor CO₂-kosten bij export gepland zijn. EUROMETAL stelt een aanpak voor zoals bij de btw bij export. Meer dan 500 organisaties steunen de oproep.
Impact: Hogere staal- en CO₂-kosten bij Europese maakbedrijven, terwijl geïmporteerde eindproducten minder drempels kennen.
Risico: Verplaatsing van productie of vervanging door import. Daarmee raakt de vraag naar staal in Europa verder onder druk.
Bron: SteelRadar via EUROMETAL
4. 26-10-2026: EU verlaagt voorgestelde antidumpingheffing op Turks koudgewalst staal
Na bezwaren van Turkse exporteurs verlaagde de Europese Commissie volgens een circulerend document de voorgestelde definitieve antidumpingheffingen op koudgewalste platte producten uit Turkije. Voor Borçelik gaat het om 7,8% (was 9,7%), voor Tatmetal 3,0% (was 5,6%) en voor overige meewerkende producenten 4,9% (was 7,3%). Het restpercentage zakt van 9,7% naar 7,8%. Het onderzoek omvat ook India, Japan, Taiwan en Vietnam.
Impact: Lagere heffingen maken Turks koudgewalst staal goedkoper voor Europese afnemers dan eerder voorgesteld.
Risico: Het gaat om voorgestelde tarieven. De uiterste datum voor de definitieve maatregelen is 16 november 2026.
Bron: SteelOrbis via EUROMETAL
5. 28-10-2026: SSAB ziet beter evenwicht in Europa dankzij importmaatregelen
SSAB meldt bij de cijfers over het derde kwartaal tekenen van een beter evenwicht tussen vraag en aanbod in Europa. De prijzen voor plaat en strip stegen, ondersteund door de EU-handelsmaatregelen die op 1 juli van kracht werden. Voor het vierde kwartaal verwacht SSAB iets hogere gerealiseerde prijzen en 5 tot 10% hogere leveringen bij SSAB Europe. De ruwstaalproductie steeg met 5% op jaarbasis naar 1,90 miljoen ton. Tegelijk blijven de kosten voor grondstoffen, vracht en energie hoog.
Impact: Minder import geeft Europese producenten ruimte voor hogere prijzen, ook bij beperkte vraag.
Risico: Kopers in de maakindustrie betalen de rekening. Verwerkers die geen prijsstijging kunnen doorberekenen, zien hun marge krimpen.
Bron: EUROMETAL
6. Eind oktober 2026: ABN AMRO: defensiegroei dwingt maakindustrie anders te produceren
ABN AMRO-sectorexpert David Kemps stelt dat produceren voor defensie niet meer draait om just-in-time maar om just-in-case. Hogere budgetten en extra orders zijn niet genoeg: fabrieken moeten flexibeler, sneller opschaalbaar en leveringszekerder worden. Kemps ziet steeds meer industriële MKB-bedrijven die van machinebouw en auto-industrie opschuiven richting defensie. Quick Response Manufacturing, gericht op kortere doorlooptijden in plaats van maximale bezetting, en 3D-printen van reserveonderdelen krijgen daardoor meer betekenis. De Nederlandse defensie- en veiligheidsindustrie verdubbelde in vier jaar tot ruim €10 miljard omzet (Oost NL).
Impact: Defensie is een van de weinige segmenten waar de vraag naar metaalbewerking structureel groeit. Leveranciers hebben wel certificeringen en kwaliteitssystemen nodig.
Risico: De vraag uit defensie kan sterk schommelen en vraagt investeringen in machines en mensen voordat er zekerheid is over volgende orders.
Bron: LINK Magazine (interview ABN AMRO) & AGDB
7. 23 t/m 28-10-2026: Ex-Ilva Taranto: ontslagprocedure, sluiting hoogovens wacht op rechter
Acciaierie d'Italia, onder buitengewoon bewind, startte een collectieve ontslagprocedure voor 40 van de 51 vaste leidinggevenden. Na de deadline van 25 oktober voor stillegging van de hete kant mogen de installaties volgens een regeringsmaatregel tot 15 december in voorverwarming blijven, in afwachting van de Italiaanse Hoge Raad. Bieders hebben tot 8 november om bindende biedingen in te dienen. Daarnaast onderzoekt het Openbaar Ministerie in Taranto de oud-leiding op milieudelicten.
Impact: De Italiaanse productie en de bevoorrading van platte producten blijven onzeker.
Risico: Een definitieve stilstand kan Zuid-Europese platte staalprijzen en leveringen beïnvloeden.
Bron: SteelOrbis via EUROMETAL
Wat er speelt in de metaal
8. 26 t/m 31-10-2026: Hormuz officieel dicht, Brent op $113: energieschok blijft de metaalketen raken
De Iraanse Revolutionaire Garde verklaarde de Straat van Hormuz op 26 oktober gesloten. De IMO liet op 27 oktober weten dat de route mijnen bevat en dat veilige doorvaart niet gegarandeerd kan worden. Volgens IMF PortWatch passeerden op 25 oktober twee schepen, tegen circa 85 per dag in normale tijden. Brent sloot op vrijdag 30 oktober op $113,43 en won in oktober circa 13,6%. Er zijn berichten over een concept-voorstel tussen Iran en de VS waarbij de straat binnen enkele dagen heropend zou worden, maar dat is niet bevestigd.
Waarom relevant? Energie is een van de grootste kostenposten van staal en metaalbewerking. In Italië stijgen de betonstaalprijzen (€750 tot €790 per ton) door hogere productie- en transportkosten, ondanks zwakke vraag. Dit is prijsdruk door kosten en niet door vraag.
Focus: uitkomst van het overleg tussen Iran en de VS en de energietoeslagen die leveranciers doorberekenen.
Bron: House of Saud, FinanceFeeds, Straits.live & Fastmarkets via EUROMETAL
9. 23 t/m 29-10-2026: Europese staalprijzen stabiel, beschikbaarheid krap tot jaareinde
De Fastmarkets-index voor warmgewalste coil (Italië, af fabriek) kwam op 28 oktober uit op €741,63 per ton: €0,83 lager dan een week eerder en €0,38 hoger dan een maand eerder. In Noord-Europa liepen de prijzen op door beperkte beschikbaarheid voor de rest van het jaar. In Midden-Europa lagen de handelbare niveaus op €745 tot €760 per ton. Zware plaat (s235jr) bleef in Italië rond €740 tot €750 per ton, met aanbiedingen tot €800. Distributeurs kopen bij omdat voorraden leeg zijn, terwijl de werkelijke vraag volgens een Duitse distributeur niet verbetert.
Waarom relevant? Herbevoorrading door distributeurs geeft steun aan prijzen, maar een brede vraagrecovery is er nog niet.
Focus: of de jaarcontracten voor 2027 hoger uitvallen en of de herbevoorrading doorzet in november.
Bron: Fastmarkets via EUROMETAL & EUROMETAL
10. 28-10-2026: Thyssenkrupp splitst tk accelis af: koers -16% door afsplitsing, niet door verlies
Thyssenkrupp bracht 28 oktober tk accelis, de materiaalhandel en -service, naar de beurs van Frankfurt. 49% van het bedrijf ging naar bestaande aandeelhouders (1 accelis-aandeel per 20 Thyssenkrupp-aandelen), 51% blijft bij de groep. Het aandeel Thyssenkrupp sloot die dag circa 17% lager. Na correctie voor de afsplitsing bedraagt de daling volgens een analyse van Börse-global iets minder dan 3%. De jaarcijfers volgen op 8 december.
Waarom relevant? De afsplitsing past in de herstructurering van het concern. Ruwe koersdalingen zijn daardoor niet vergelijkbaar met een gewone koersval.
Focus: de koersontwikkeling van accelis en de voortgang van de verkoop van de staaldivisie.
Bron: Investing.com & Börse-global
11. 28 t/m 30-10-2026: Energie als struikelblok voor groen staal, ArcelorMittal test CO₂-afvang in Gent
Op het AIST European Steel Forum in Udine noemde de voorzitter energie de olifant in de kamer. Betaalbare groene stroom is in Europa schaars. Een rekenvoorbeeld uit de sector: voor volledig klimaatneutraal staal zou voestalpine circa de helft van het Oostenrijkse stroomverbruik nodig hebben. ArcelorMittal en partners rondden bij de hoogoven in Gent de eerste fase af van een proef met CO₂-afvang. Op pilotschaal werd meer dan 90% afgevangen. Toepassing op volle schaal kan de CO₂-intensiteit van de vestiging met maximaal 24% verlagen.
Waarom relevant? De route via hoogovens blijft nog lang bestaan. CO₂-afvang is een mogelijke aanvulling naast groene waterstof en elektrische ovens.
Focus: de kosten van afvang op volle schaal en de beschikbaarheid van betaalbare stroom.
Bron: Kallanish via EUROMETAL & EUROMETAL
Ook deze week, in het kort
- 28-10: Swiss Steel Group en Canada Nickel tekenden een intentieovereenkomst voor circa 1 miljoen ton koolstofarm halffabricaat per jaar vanaf 2030. (EUROMETAL)
- 28-10: Staalhandelaar Solines (Moerdijk, met voorraad van meer dan 50.000 ton) sluit zich als stockholding member aan bij EUROMETAL. (EUROMETAL)
- 26-10: Na de verkiezingszege van Lula in Brazilië kelderden de Braziliaanse beurs (grootste daling in dertig jaar) en de real (circa -8%). Brazilië is een grote leverancier van ijzererts. (Channel 4)
- 26-10: Lockheed Martin verhoogde na sterke kwartaalcijfers de verwachtingen voor 2026 en meldde een recordorderboek van $292 miljard. Het aandeel steeg circa 9%. (PomegraNews)
Vooruitblik
- 2 november: Derde onderhandelingsronde cao Metalektro; de vakbonden verwachten een concreet loonbod.
- 8 november: Uiterste datum voor bindende biedingen op het voormalige Ilva in Taranto.
- 10 november: Volgende cao-ronde Metalektro (23 november is reservedatum).
- 16 november: Uiterste datum voor de definitieve EU-antidumpingmaatregelen op koudgewalst staal uit onder meer Turkije en India.
- 20 november: Strafzaak tegen Tata Steel IJmuiden over uitstoot, volgens eerder bericht van SMM.
- 1 december: Het RVU-loket Metalektro sluit, tenzij de regeling wordt verlengd.
- 8 december: Jaarcijfers Thyssenkrupp.
- 15 december: Einde van de periode waarin het voormalige Ilva in voorverwarming mag blijven.
- Januari 2027: Nieuwe periode voor de EU-importquota; marktpartijen verwachten dat sommige herkomstlanden hun quota dan al hebben uitgeput.
Laskoning Metaal Index (LMI)
Marktduiding: index veert op, maar tweedeling in de sector blijft zichtbaar
De Laskoning Metaal Index herstelt deze week licht met +0,27% naar een stand van 94,87 punten. De index vindt steun in een krachtige stijging van energie- en bouwgerelateerde fondsen, geleid door de aanhoudende rally in ruwe olie (WisdomTree Brent +29,89%) en winst bij bouwers en staalproducenten zoals BAM Groep (+8,06%) en Nucor Corporation (+5,15%). Aan de onderkant blijft de druk op zware machinebouwers en grondstoffengiganten zoals HD Hyundai (-37,23%) en Vale (-25,41%) echter voelbaar door aanhoudend hoge energiekosten en een terughoudende vraag uit de verwerkende industrie.
Bewegers uitgelicht deze week
WisdomTree Brent Crude Oil: Olie (+29,89% sinds 5 september) blijft de hardste stijger in de index door de spanningen rond de Straat van Hormuz. Dit verhoogt de energie-, brandstof- en transportkosten voor de gehele keten.
BAM Groep, Nucor & Skanska: Bouw en staal tonen veerkracht. BAM Groep (+8,06%), Nucor (+5,15%) en Skanska (+3,86%) laten een solide plus zien op de beurs, ondersteund door voorraadherstel en infrastructurele vraag.
Toyota Motor: Toyota (+1,34%) sluit de top 5 stijgers af en noteert een bescheiden winst in een verder uitdagende automotive-markt.
HD Hyundai: De Zuid-Koreaanse scheepsbouwer voert de dalers aan (-37,23%). Analisten wijzen op cao-onderhandelingen en zorgen over uitbreidende Chinese capaciteit.
Vale & Caterpillar: Grondstoffengigant Vale (-25,41%) voelt de lage ijzerertsprijs ($90,83/ton). Caterpillar (-23,31%) corrigeert na een eerdere sterke rally op datacenters en stroomopwekking.
Salzgitter & ThyssenKrupp: Salzgitter (-21,96%) stabiliseert licht, terwijl ThyssenKrupp (-20,97%) beïnvloed blijft door de beursafsplitsing van de tak tk accelis op 28 oktober.
Wat zegt de huidige stand van 94,87?
- Stabilisatie nabij het startniveau: Met een stand van 94,87 blijft de index redelijk in balans rond de basiswaarde, al verhult het indexcijfer de grote verschillen tussen individuele sectoren.
- Kosten- versus vraagdruk: Terwijl energiesectoren en grondeffecten de index stutten, worstelen de verwerkers en zware machinebouwers om gestegen kosten door te berekenen bij een vlakke vraag.
- Sectorspreiding: Grondstoffen en zware industrie staan onder druk, maar de bouw, infrastructuur en energie houden de index op niveau.
Een beursindex is geen voorspelling van de reële economie. De LMI is bedoeld als informatieve marktindex en geen beleggingsadvies.
📈 Top Stijgers (sinds 05-09)
- WisdomTree Brent+29.89%
- BAM Groep+8.06%
- Nucor Corporation+5.15%
- Skanska AB+3.86%
- Toyota Motor+1.34%
📉 Grootste Dalers (sinds 05-09)
- HD Hyundai-37.23%
- Vale S.A.-25.41%
- Caterpillar Inc.-23.31%
- Salzgitter AG-21.96%
- ThyssenKrupp-20.97%
Geraadpleegde Bronnen & Data (Week 45)
- EUROMETAL / SteelOrbis / SteelRadar: Steel Networking Summit 2026 | Worldsteel: capaciteit vs. vraag | Carbon costs & export competitiveness | EU lowers AD duties on CR flat steel | Former Ilva
- EUROMETAL / Kallanish: EU demand recovery stalls | AIST European Steel Forum
- EUROMETAL / Fastmarkets: European HRC prices | Italian rebar prices | Heavy plate round-up
- EUROMETAL: SSAB Q3 | ArcelorMittal Gent CO₂-afvang | Swiss Steel / Canada Nickel | Solines
- LINK Magazine (ABN AMRO) & AGDB: Defensiegroei dwingt maakindustrie anders te produceren | Defensie schakelt op, de industrie moet mee
- Olie & Hormuz: House of Saud | FinanceFeeds | Straits.live
- Beurs & bedrijven: Investing.com (Thyssenkrupp) | Börse-global | 24/7 Wall St. (Caterpillar) | PomegraNews (Lockheed Martin) | Channel 4 (Brazilië)
- HD Hyundai: StockHub / Samsung Securities | StockHub / Seoul Economy
- World Steel Association & CBS: September 2026 Crude Steel Production | CBS Producentenvertrouwen
- Laskoning Metaal Index (LMI): Datapunten samengesteld op basis van fysieke marktprijzen en beursnoteringen per week 45, 2026.
Elke maandag de voorsprong pakken?
Mis geen marktverandering of technologische doorbraak meer. Meld je aan voor de Laskoning Nieuwsbrief.